Có những cuốn sách, khi lớn lên ta mới nhận ra chúng đã lặng lẽ nuôi dưỡng cả một phần tuổi thơ của mình. Với tôi, Tứ quái TKKG chính là như vậy. Không ồn ào, không phải những bộ sách được bàn tán rầm rộ trên mạng xã hội như bây giờ, mà chỉ đơn giản là những cuốn sách mỏng, bìa mềm, khổ nhỏ, nằm trong túi vải của đứa trẻ mười mấy tuổi vào những năm chín mươi. Những buổi chiều, sau giờ học, chúng tôi ngồi dưới bóng cây phượng trước cổng trường, đọc chung một cuốn, vừa đọc vừa tranh luận xem lần này Tarzan sẽ làm gì, Karl sẽ suy luận ra sao, hay Kloesen có lại “gây họa” vì bụng đói hay không.
Tôi nhớ rất rõ cảm giác ấy. Những năm ấy, sách thiếu nhi không nhiều lựa chọn như bây giờ. Giữa những bộ truyện tranh Nhật Bản bắt đầu len lỏi và những tập truyện võ hiệp dày cộp, Tứ quái TKKG xuất hiện như một làn gió nhẹ, vừa gần gũi vừa đầy mơ mộng. Bốn đứa trẻ Đức – Tarzan, Karl, Kloesen và Gaby – sống trong một ngôi trường nội trú, nhưng qua ngòi bút phóng tác của nhà văn Bùi Chí Vinh, chúng bỗng trở nên gần gũi với lũ trẻ Việt Nam chúng tôi đến mức tưởng như chúng đang học cùng lớp, đang đi xe đạp trên những con đường làng quen thuộc.
Tarzan – người thủ lĩnh – cao lớn, khỏe mạnh, giỏi võ judo và điền kinh, nhưng điều làm chúng tôi ngưỡng mộ không chỉ là sức mạnh. Đó là cái tính không thể nhắm mắt trước bất công. Mỗi khi thấy ai đó bị bắt nạt, bị lừa, hay có chuyện gì đó không ổn quanh trường, Tarzan luôn là người đầu tiên xắn tay áo. Karl thì ngược lại, gầy nhẳng, đeo kính, biệt danh “Máy tính điện tử”. Cậu ấy nhớ mọi thứ, suy luận lạnh lùng nhưng đôi khi cũng hài hước đến bất ngờ. Kloesen – Tròn Vo – thì là nguồn vui không bao giờ cạn. Mập mạp, ham ăn, đặc biệt là sôcôla, cậu ấy thường xuyên bị dính vào những rắc rối vì cái bụng, nhưng chính cái sự “lỡ miệng” hay sự vô tư ấy lại giúp nhóm phát hiện ra manh mối. Và Gaby – cô bé tóc vàng mắt xanh, xinh đẹp, hiền lành, con gái của một ông cảnh sát trưởng. Gaby không chỉ là “công chúa” của nhóm, mà còn là người mang lại sự dịu dàng, sự cân bằng cho những cuộc phiêu lưu đầy mạo hiểm.
Bốn người bạn ấy, cùng chú chó Oskar của Gaby, đã đồng hành với tôi suốt những năm học cấp hai. Tôi không nhớ rõ đã đọc bao nhiêu tập. Có lẽ khoảng ba bốn chục tập, hoặc hơn. Mỗi tập là một vụ án mới: kẻ trộm tàng hình trong trường, ông thầy bói mù bí ẩn, ngôi mộ trống trên đồng hoang, những viên kim cương nguy hiểm, hay những tên mafia lẩn khuất giữa thành phố. Những câu chuyện ấy không quá phức tạp như truyện trinh thám dành cho người lớn, nhưng đủ để giữ chúng tôi thức đến khuya dưới ánh đèn bàn, vừa đọc vừa đoán xem ai là thủ phạm.
Điều đặc biệt ở bản Việt hóa của Bùi Chí Vinh là văn phong. Nhà văn không dịch nguyên văn, mà phóng tác – thêm vào những chi tiết, những cách nói chuyện, những tình huống mang hơi thở của cuộc sống Việt Nam thời ấy. Có những đoạn đối thoại hóm hỉnh, có những lần bốn đứa “chọc trời khuấy nước” theo kiểu giang hồ nhẹ nhàng của tuổi trẻ, nhưng vẫn giữ được tinh thần chính nghĩa, sự đoàn kết và lòng tốt. Chính vì thế, chúng tôi đọc mà cảm thấy như đang đọc về chính mình, về những đứa bạn quanh mình. Tarzan có thể là anh bạn lớn nhất lớp, giỏi thể thao và luôn đứng về phía kẻ yếu. Karl là cậu học sinh giỏi nhất, lúc nào cũng đeo kính và thích tranh luận. Kloesen là thằng bạn mập hay bị trêu, nhưng lại rất nghĩa khí. Gaby thì là cô bạn gái mà cả đám đều ngầm yêu thích, nhưng không ai dám nói ra.
Những buổi tối ấy, sau khi đọc xong một tập, tôi thường nằm nghĩ ngợi. Nghĩ xem nếu mình ở trong nhóm, mình sẽ đóng vai trò gì. Có lúc tôi muốn là Tarzan – mạnh mẽ, dám làm. Có lúc lại muốn là Karl – thông minh, suy nghĩ sâu. Nhưng thực ra, đa số chúng tôi đều mang một chút của cả bốn người. Chúng tôi cũng có những lần cùng nhau “điều tra” những chuyện nhỏ trong lớp: ai lấy mất quyển vở, ai viết thư nặc danh, hay đơn giản chỉ là tìm hiểu xem tại sao cô giáo lại buồn trong buổi học hôm ấy. Những trò chơi trẻ con ấy, nhìn lại, phần nào được nuôi dưỡng từ những trang sách.
Bộ truyện ra mắt ở Việt Nam năm 1994, do Nhà xuất bản Kim Đồng ấn hành. Theo những gì tôi được biết sau này, mỗi tuần một tập, và số lượng phát hành rất lớn – có thời điểm lên tới hơn năm mươi nghìn bản mỗi tập, tổng cộng gần ba triệu bản cho cả bảy mươi tập. Đó là con số khổng lồ đối với thị trường sách thời ấy. Nhiều đứa trẻ nhịn ăn sáng để dành tiền mua truyện. Nhiều gia đình, bố mẹ phải “chiến đấu” với con cái vì sợ đọc truyện nhiều quá ảnh hưởng đến học tập. Nhưng rồi, chính những bố mẹ ấy cũng có lúc ngồi đọc lén một tập, rồi bảo “thôi, cũng hay đấy chứ”.
Thời gian trôi. Những cuốn Tứ quái TKKG dần bị xếp vào góc kệ, bị thay thế bởi những bộ sách khác, những mối quan tâm khác của tuổi mới lớn. Có những tập bị mất, có những tập bị mượn mãi không trả. Đến khi lớn lên, tôi mới biết rằng bộ truyện gốc của Stefan Wolf (tên thật Rolf Kalmuczak) ở Đức còn dài hơn rất nhiều, hơn hai trăm tập, và vẫn được tiếp tục viết bởi các tác giả khác sau khi ông qua đời. Ở Việt Nam, bảy mươi tập của Bùi Chí Vinh đã trở thành một phần ký ức của cả một thế hệ 7X, 8X.
Năm 2020, khi nghe tin bộ truyện được tái bản, tôi đã tìm mua lại vài tập. Mở ra, vẫn là những trang giấy mỏng, vẫn là những nhân vật quen thuộc, nhưng cảm giác đã khác. Không còn sự hồi hộp của đứa trẻ chờ đợi tập mới nữa, mà là một nỗi nhớ nhẹ nhàng. Nhớ những buổi chiều nắng vàng, nhớ mùi giấy mới, nhớ tiếng cười của đám bạn khi tranh cãi về một chi tiết nào đó trong truyện. Nhớ cái cảm giác được sống trong một thế giới mà sự tốt đẹp luôn thắng, nơi bốn người bạn luôn bên nhau, dù có gặp nguy hiểm đến đâu.
Có lẽ, điều quý giá nhất mà Tứ quái TKKG để lại không phải là những vụ án, mà là cảm giác về tình bạn. Bốn đứa trẻ ấy khác nhau về tính cách, về hoàn cảnh, nhưng chúng luôn đoàn kết, luôn tin tưởng nhau, luôn sẵn sàng hy sinh vì nhau. Trong một thời đại mà trẻ em ngày càng bị cuốn vào những màn hình, những thế giới ảo, có lẽ những câu chuyện về tình bạn thật, về lòng dũng cảm và sự chính trực như thế vẫn còn giá trị.
Tôi không còn là đứa trẻ mười mấy tuổi nữa. Nhưng mỗi khi nghĩ về Tứ quái TKKG, tôi vẫn thấy trong lòng mình một chút gì đó ấm áp, như thể bốn người bạn ấy vẫn đang ở đâu đó, vẫn đang cùng nhau chạy trên sân trường, vẫn đang bàn bạc về vụ án mới nhất dưới ánh nắng chiều. Và tôi tin rằng, ở một nơi nào đó, vẫn còn những đứa trẻ đang ngồi dưới ánh đèn, đọc những trang sách ấy, mỉm cười, và mơ về những cuộc phiêu lưu của riêng mình.

