Edmond Dantès bước ra khỏi Château d’If và bài học dài hơn cả sự trả thù

 


Edmond Dantès chỉ mới mười chín tuổi khi con tàu Pharaon cập bến Marseille. Anh trẻ, đẹp trai, yêu Catalina, được thuyền trưởng tín nhiệm và sắp được thăng chức. Một bức thư vô tình, vài lời tố cáo đầy ác ý từ những người ganh ghét, rồi tất cả tan vỡ trong một đêm. Anh bị bắt, ném vào ngục Château d’If, và ở đó suốt mười bốn năm mà không hề biết mình mắc tội gì.

Đó là điểm khởi đầu của Bá tước Monte-Cristo – cuốn tiểu thuyết dài hơi mà Alexandre Dumas viết năm 1844-1846, dựa một phần trên câu chuyện có thật của Pierre Picaud. Nhiều người đọc sách này lần đầu vì muốn xem một kẻ bị oan trả thù những kẻ đã hại mình. Nhưng càng đi sâu, càng thấy Dumas đang kể một chuyện khác: về cái giá của sự trả thù, về sự biến dạng của con người khi bị nhốt quá lâu, và về việc công lý đôi khi không thể được trao trả theo cách người ta mong đợi.

Mười bốn năm trong bóng tối và một người thầy không ngờ tới

Trong ngục, Dantès gặp linh mục Faria – một học giả già bị giam vì những lý do chính trị. Faria không chỉ dạy anh lịch sử, khoa học, ngôn ngữ và triết học, mà còn giúp anh hiểu rõ ai đã hại mình và tại sao. Hai người đào đường hầm trong nhiều năm. Khi Faria chết, Dantès trốn thoát bằng cách thay thế xác ông, được thả xuống biển trong chiếc túi xác. Từ khoảnh khắc đó, Edmond Dantès không còn tồn tại. Người bước lên đảo Monte-Cristo để nhận kho báu của Faria là một người khác – giàu có, thông minh, lạnh lùng và kiên nhẫn một cách đáng sợ.

Dumas viết rất kỹ về sự biến đổi này. Không phải Dantès trở thành kẻ xấu, mà là anh học được cách che giấu mọi cảm xúc, cách chờ đợi nhiều năm, cách dùng tiền và trí tuệ để dàn xếp từng mảnh đời của những người từng hại mình. Mỗi lần gặp lại Danglars, Villefort hay Fernand, độc giả vừa thấy thỏa mãn vì sự trả đũa tinh vi, vừa cảm thấy lạnh sống lưng vì mức độ tính toán.

Khi sự trả thù không còn đơn giản là công lý

Điều khiến Bá tước Monte-Cristo vẫn được đọc sau gần hai thế kỷ không chỉ nằm ở những màn trả thù đẹp mắt. Dumas để nhân vật chính dần nhận ra rằng việc trả thù cũng làm tổn thương những người vô tội. Con trai của Fernand, con gái của Villefort, và cả chính Catalina – người mà Dantès từng yêu – đều bị cuốn vào vòng xoáy mà anh tạo ra. Có những đoạn Dantès đứng nhìn kết quả hành động của mình và nhận ra mình đã trở thành một phần của cái ác mà anh muốn trừng phạt.

Câu chuyện không kết thúc bằng một lời tuyên bố “tôi đã thắng”. Nó kết thúc bằng một lựa chọn khác: Dantès rời bỏ danh tính Bá tước Monte-Cristo, để lại phần lớn tài sản, và đi cùng người phụ nữ đã hiểu anh nhất – Haydée. Dumas không viết rõ liệu anh có tìm được hạnh phúc hay không. Ông chỉ để lại cảm giác rằng sự trả thù, dù hoàn hảo đến đâu, cũng không thể trả lại những năm tháng đã mất.

Mình biết và đọc sách sau khi đã xem phim bị nên ban đầu bị cuốn theo nhịp trả thù. Trong sách, mình chú ý nhiều hơn đến những nhân vật phụ và cách Dumas miêu tả xã hội Pháp thời đó – từ giới tài chính đến tòa án, từ giới quý tộc đến những người làm thuê. Cuốn sách dài, có những đoạn mô tả hội hè, tiệc tùng và những âm mưu chính trị có thể khiến người đọc hiện đại thấy chậm. Nhưng chính những đoạn đó lại cho thấy Dantès không chỉ trả thù cá nhân, mà còn đang quan sát và thao túng cả một hệ thống xã hội.

Một điểm khác mình thấy thú vị là cách Dumas xử lý vấn đề “thượng đế”. Dantès từng tin mình được Thượng đế chọn để làm công cụ trừng phạt. Nhưng càng về cuối, anh càng nghi ngờ điều đó. Sự nghi ngờ ấy làm nhân vật trở nên người hơn, và cũng làm câu chuyện sâu hơn so với một tiểu thuyết phiêu lưu thuần túy.

Bá tước Monte-Cristo không phải là cuốn sách về việc “kẻ xấu sẽ bị trừng phạt và kẻ tốt sẽ được đền đáp”. Nó là cuốn sách về một người trẻ tuổi bị tước đoạt mọi thứ, rồi dành phần đời còn lại để tìm cách lấy lại – và trong quá trình đó phát hiện ra rằng có những thứ không thể lấy lại bằng tiền hay bằng sự trả thù.

Bạn từng đọc Bá tước Monte-Cristo chưa? Nếu đã đọc, bạn thấy đoạn nào khiến mình dừng lại lâu nhất – đoạn trả thù, đoạn Dantès nhận ra mình đã làm tổn thương người vô tội, hay đoạn cuối khi anh quyết định rời đi?

Mới hơn Cũ hơn