Ryland Grace mở mắt. Không trọng lực. Không ký ức. Chỉ có hai thi thể trong những chiếc túi ngủ cạnh mình và một con tàu đang trôi giữa bóng tối vũ trụ, cách Trái Đất hàng năm ánh sáng.
Andy Weir viết cuốn này sau “Người về từ sao Hỏa”, và mình thấy rõ ông không muốn viết lại Mark Watney lần nữa. Ryland Grace không phải kỹ sư NASA dày dạn. Anh từng là giáo viên khoa học trung học, người thích giải thích cho học trò tại sao vũ trụ lại vận hành như thế, trước khi bị đẩy vào một sứ mệnh mà chính anh cũng không nhớ mình đã đồng ý.
Câu chuyện bắt đầu từ một thảm họa âm thầm: Mặt Trời đang dần mờ đi. Không phải vì sao chết, mà vì một sinh vật vi mô tên là Astrophage – thứ sống bằng năng lượng mặt trời, sinh sản cực nhanh và đang hút dần ánh sáng của ngôi sao chúng ta. Trái Đất còn khoảng ba mươi năm trước khi nhiệt độ giảm đến mức không còn duy trì được nền văn minh. Giải pháp duy nhất là một chuyến bay cảm tử đến Tau Ceti – ngôi sao gần nhất còn nguyên vẹn – để tìm hiểu tại sao nó không bị nhiễm, rồi mang giải pháp về. Hail Mary chỉ có một phi hành gia sống sót khi tỉnh dậy. Và người đó là Grace.
Điều mình thích nhất ở Andy Weir là ông không bao giờ để khoa học thành thứ trang trí. Trong “Sứ Mệnh Hail Mary”, mọi giải pháp đều phải tính được bằng công thức. Làm thế nào để tạo ra nhiên liệu từ Astrophage khi nó vừa là kẻ thù vừa là nguồn năng lượng duy nhất? Làm sao để giao tiếp với một sinh vật ngoài hành tinh khi cả hai không có ngôn ngữ chung, thậm chí không cùng dựa vào ánh sáng? Weir không giải thích bằng một đoạn monologue dài. Ông để Grace ngồi tính toán, thử nghiệm, thất bại, rồi thử lại – đúng kiểu một giáo viên đang cố giải thích bài khó cho chính mình. Những trang viết về vật lý, hóa học, thiên văn học vì thế không khiến mình cảm thấy bị “dạy đời”, mà giống như đang ngồi cạnh người đang làm việc.
Nhưng điều khiến cuốn sách khác hẳn “Người về từ sao Hỏa” chính là Rocky.
Rocky là một sinh vật từ một nền văn minh khác, cũng đang đối mặt với cùng một thảm họa. Nó không có mắt, không thở oxy, cơ thể được tạo từ vật liệu chịu được nhiệt độ và áp suất mà con người không thể tưởng tượng. Và bằng một cách nào đó, giữa khoảng không gian vô tận, hai “người” bắt đầu nói chuyện với nhau. Không phải bằng phép màu, mà bằng toán học, bằng thí nghiệm, bằng sự kiên nhẫn gần như điên rồ. Mình đọc những đoạn Grace và Rocky cùng nhau sửa một thiết bị, hoặc cố hiểu khái niệm “mùi” hay “màu sắc” của nhau, và thấy lòng mình ấm lại giữa cái lạnh của vũ trụ. Khoa học ở đây không chỉ là công cụ cứu thế giới. Nó là thứ ngôn ngữ duy nhất còn lại khi mọi thứ khác đã không còn dùng được.
Có một câu Grace nói với Rocky mà mình nhớ mãi: “I’m a human. You’re a… whatever you are. And we’re both here. So we should probably try to not die.” Nghe có vẻ đơn giản đến mức gần như hài hước, nhưng đó chính là tinh thần của cả cuốn sách. Không có anh hùng vĩ đại. Không có diễn văn cảm động. Chỉ có hai sinh vật đang cố gắng không chết, và trong quá trình ấy, họ vô tình trở thành bạn.
Đọc xong, mình nghĩ về cách chúng ta thường nói về “cứu thế giới”. Chúng ta hay nghĩ đến những người đặc biệt, những thiên tài, những lãnh đạo. “Sứ Mệnh Hail Mary” lại nhắc mình rằng đôi khi hy vọng nằm ở một giáo viên trung học – người từng dạy học trò cách tính vận tốc thoát ly – và ở khả năng ngồi xuống, tính toán, rồi kiên nhẫn thử lại. Nó cũng nhắc mình rằng cô đơn ngoài vũ trụ không nhất thiết phải là sự kết thúc. Đôi khi, nó là điểm bắt đầu của một mối quan hệ mà chúng ta không bao giờ tưởng tượng được.
Andy Weir viết về khoa học rất “cứng”, nhưng ông viết về con người (và cả những sinh vật không phải con người) lại rất mềm. Đó là lý do mình đọc xong mà vẫn còn nghĩ về Rocky rất lâu sau khi gấp sách lại.
Bạn có tin rằng một ngày nào đó, khoa học không chỉ giúp chúng ta giải quyết vấn đề của chính mình, mà còn giúp chúng ta tìm thấy bạn giữa khoảng không gian mênh mông kia không?