昔 時 賢 文, 誨 汝 諄 諄, 集 韻 増 廣, 多 見 多 聞
Tích thời hiền
văn, hối nhữ truân truân, tập vận Tăng Quảng, đa kiến đa văn.
Lời thánh hiền xưa, dạy
ngươi ân cần, gom vần Tăng Quảng, hiểu rộng biết tăng.
Tăng quảng hiền văn (增广贤文) là một tập sách giáo huấn cổ nổi tiếng của Trung Quốc, kết tinh trí tuệ dân gian và tư tưởng Nho giáo truyền thống, được biên soạn chủ yếu vào thời Minh – Thanh. Gồm 380 câu (rời hoặc cặp) sưu tập từ dân gian hoặc trích tuyển từ một số kinh, sách, truyện với nội dung xoay quanh những bài học đạo đức căn bản như hiếu thuận với cha mẹ, trọng lễ nghĩa, giữ chữ tín, sống lương thiện, khiêm nhường. Siêng năng học tập, cần kiệm trong chi tiêu, tránh xa tà ác và thói kiêu căng. Những lời dạy tuy mộc mạc nhưng hàm chứa những nguyên tắc xử thế sâu sắc, hướng con người đến đời sống hài hòa với bản thân, gia đình và xã hội.
Kiếp người hữu hạn, vũ trụ trường tồn.
古 人 不 見 今 時 月; 今 月 曾 經 照 故 人
Cổ nhân bất kiến kim thời nguyệt kim nguyệt tằng kinh chiếu cổ nhân.
Người xưa không thấy trăng nay; trăng nay soi rọi người xưa tinh tường.
Con người thích ứng hoàn cảnh, có kinh nghiệm với môi trường
sống, ở đâu quen đó. Ở gần sông nước thì rành tập tính loài cá; ở gần núi non
thì biết và phân biệt được tiếng chim.
近 水 知 魚 性; 近 山 識 鳥 音
Cận thủy tri ngư tính; cận sơn thức điểu âm.
Gần sông biết tính cá, gần núi hiểu tiếng chim.
Cố ý làm thì không thành công, làm đại, làm bừa cho vui thì lại được kết quả tốt:
有 意 栽 花, 花 不 發; 無 心 插 柳, 柳 成 陰
Hữu ý tài hoa, hoa bất phát; vô tâm sáp liễu, liễu thành âm.
Có ý trồng hoa, hoa chẳng nở, vô tình cắm liễu, liễu xanh um.
Theo quy luật tự nhiên, tre tàn măng mọc, cái mới thay cái
cũ:
長 江 後 浪 推 前 浪; 世 上 新 人 趕 舊 人
Trường Giang hậu lãng thôi tiền lãng, Thế thượng tân nhân cản cựu nhân.
Trường Giang, sóng sau xô sóng trước; ở trên đời, thế hệ sau vượt thế hệ trước.
Không chỉ đơn thuần là sách giáo
huấn luân lý, Tăng quảng hiền văn còn phản ánh sâu sắc kinh nghiệm sống
của người xưa, từ đó hình thành nên một hệ thống triết lý dân gian dung dị mà
sâu xa. Đó là sự hòa quyện giữa đạo lý Nho gia và lẽ sống thực tế, giúp người đọc
ứng xử linh hoạt giữa cuộc đời đầy biến động.
Ngày nay, khi xã hội phát triển nhanh chóng, con người đứng trước vô vàn lựa chọn và thách thức, thì những lời cổ huấn lại càng trở nên quý giá. Nó không chỉ giúp người đọc “soi cổ để xét kim” mà còn góp phần bồi đắp nền tảng đạo đức cá nhân, nuôi dưỡng lòng nhân hậu, sự hiểu biết và cách sống có trách nhiệm trong thời đại mới. Với những ai trân trọng văn hóa Á Đông và mong muốn tìm lại những giá trị sống bền vững, cuốn sách này xứng đáng là một người thầy trầm lặng nhưng sâu sắc.