Thành phố Moskva vào giữa thế kỷ 17 đã thể hiện nhiều nét tráng lệ. Từ trên những ngọn đồi xung quanh nhìn xuống, người ta có thể thấy hàng trăm mái vòm dát vàng nổi lên trên những ngọn cây xanh, cùng một rừng những cây thập tự giá, cũng dát vàng, vươn cao lên từ đỉnh các mái vòm này.Vào thời điểm trong ngày khi ánh mặt trời soi xuống tất cả các mái vòm, ánh sáng phản chiếu có thể khiến người ta phải nhắm mắt lại. Những bức tường vôi trắng của các ngôi nhà thờ dưới các mái vòm ấy chạy dọc dài khắp Moskva. Ở trung tâm thành phố, trên một vùng đồi không cao lắm, là khu Kremlin, với ba ngôi thánh đường tráng lệ cùng những tháp chuông bề thế những cung điện lộng lẫy, với hàng trăm ngôi biệt thự, nhà nguyện nguy nga không kém.
Nằm giữa bức tường thành trắng bao bọc xung quanh, Kremlin tự nó là một thành phố thu gọn và biệt lập. Vào mùa hè, thắm đẫm giữa màu xanh ngút ngàn, thành phố Moskva trông như một công viên bao la. Nhiều ngôi biệt thự chìm lẫn giữa vườn cây và thảm cỏ, trong khi trên những dải đất trống, được tạo ra để ngăn chặn lửa phòng khi có hỏa hoạn, mọc lên những bụi hoa rực rỡ trên thảm cỏ xanh mướt.
Trong lịch sử hiện đại, ít có
nhân vật nào để lại dấu ấn sâu đậm và toàn diện như Peter Đại Đế. Là người đưa
nước Nga từ một quốc gia lạc hậu, khép kín trở thành một đế quốc hiện đại và có
ảnh hưởng tại châu Âu, Peter không chỉ là một nhà cải cách mà còn là kiến trúc
sư của cả một thời đại mới.
Cuốn sách "Peter Đại Đế – Sự
trỗi dậy của Đế quốc Nga" (Peter the Great: His Life and World) của
nhà sử học Robert K. Massie là một công trình tiểu sử xuất sắc, từng đoạt giải
Pulitzer năm 1981. Tác phẩm không chỉ tái hiện cuộc đời Peter một cách chi tiết
và sống động, mà còn đặt ông vào bối cảnh rộng lớn của lịch sử châu Âu cuối thế
kỷ 17 – đầu thế kỷ 18, thời điểm Nga đang đứng trước ngưỡng cửa đổi thay sâu sắc.
Massie trình bày Peter như một
con người có tư duy thực dụng, quyết đoán và đầy mâu thuẫn: tàn nhẫn nhưng cấp
tiến, độc đoán nhưng ham học hỏi. Ông mô tả cách Peter vượt qua giới hạn của
truyền thống, sẵn sàng trực tiếp học nghề đóng tàu ở Hà Lan, làm lính pháo binh
ở Phổ để tiếp thu kiến thức phương Tây – điều hiếm có ở một vị quân vương đương
thời.
Trọng tâm của cuốn sách là quá
trình cải cách toàn diện do Peter khởi xướng: hiện đại hóa quân đội, xây dựng hải
quân từ con số không, cải tổ hành chính, thúc đẩy sản xuất, thay đổi thói quen
văn hóa, trang phục, chữ viết và cả lịch của người Nga. Những thay đổi này
không chỉ mang tính hình thức mà còn đặt nền móng cho nhà nước Nga hiện đại.
Đặc biệt, cuốn sách dành nhiều
trang cho cuộc Đại chiến Bắc Âu (1700–1721), nơi Nga dưới sự lãnh đạo của Peter
đã đánh bại Thụy Điển – cường quốc hàng đầu khu vực – qua trận Poltava nổi tiếng.
Đây là cột mốc xác lập vị thế của Nga như một thế lực quân sự mới ở châu Âu.
Một trong những thành tựu tiêu biểu
khác là việc xây dựng thành phố St. Petersburg – biểu tượng cho chiến lược hướng
Tây của Peter. Thành phố này không chỉ là trung tâm hành chính mới mà còn là biểu
hiện vật chất cho tầm nhìn dài hạn và ý chí thay đổi của ông.
Massie không chỉ dừng lại ở những
thành công. Ông cũng thẳng thắn đề cập đến mặt tối của Peter: sự khắc nghiệt
trong cai trị, các chính sách cưỡng ép, và mối quan hệ đầy bi kịch với người
con trai – Thái tử Alexei. Những yếu tố này giúp khắc họa một nhân vật lịch sử
có chiều sâu, không lý tưởng hóa, mà chân thực và phức tạp.
Với lối viết rõ ràng, giàu tư liệu nhưng dễ tiếp cận, Robert K. Massie đã tạo nên một tác phẩm vừa mang giá trị học thuật, vừa cuốn hút như một tiểu thuyết lịch sử. Đây là một cuốn sách lý tưởng cho bất kỳ ai muốn hiểu vai trò của cá nhân trong những bước ngoặt lịch sử, cũng như cách một con người có thể thay đổi vận mệnh cả một quốc gia.